Tajemnica przedsiębiorstwa w polskich realiachSukces przedsiębiorcy może być wynikiem wielu czynników. Innowacyjna technologia, specyficzna organizacja procesu produkcyjnego, czy rozwinięta sieć kontaktów handlowych to tylko przykładowe podstawy sukcesu. Wraz z rozwojem działalności coraz bardziej istotna jest jednak ochrona informacji stanowiących o sukcesie przedsiębiorcy.

Rozwój to nie tylko perspektywa większych zysków, to także perspektywa nowych zagrożeń. Sukces zawsze przyciąga osoby, które chciałby skorzystać z gotowych rozwiązań. Często są to byli pracownicy lub współpracownicy. Istotne jest więc prawidłowe zabezpieczenie podstaw swojego sukcesu również na gruncie prawnym. W prawie polskim przedsiębiorca ma różnorodne możliwości ochrony informacji czy rozwiązań, które w jego ocenie stanowią istotny czynnik w funkcjonowaniu jego przedsiębiorstwa i stanowią o jego sukcesie.

Ochrona patentowa i zwalczanie nieuczciwej konkurencji

Jednym ze sposób jest ochrona patentowa. Jednakże, takie rozwiązanie posiada istotne wady. Po pierwsze nie każde rozwiązanie może być przedmiotem patentu (np. lista kontaktów handlowych), gdyż patent obejmuje jedynie rozwiązania innowacyjne posiadające poziom wynalazczy i nadające się do przemysłowego stosowania. Po drugie ochrona patentowa, pomimo że daje wyłączność na gospodarcze wykorzystanie, jest ograniczona w czasie (maksymalnie 20 lat) i po ustaniu ochrony rozwiązanie stanie się jawne.

Obok ochrony patentowej przedsiębiorca ma możliwość zabezpieczenia istotnych informacji w oparciu o przepisy ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jako tajemnicy przedsiębiorstwa. Nie każda informacja będzie jednak stanowić tajemnicę przedsiębiorstwa. Niezbędne jest, aby (1) nie została ona ujawniona do wiadomości publicznej (stan poufności) oraz (2) posiadała wartość gospodarczą. Warto nadmienić, że informacja nie musi cechować się nowością czy oryginalnością, aby mogła być zakwalifikowana jako tajemnica przedsiębiorstwa. Co do zasady ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa jest nieograniczona w czasie. Jednakże, informacja będzie stanowiła tajemnicę przedsiębiorstwa jedynie tak długo jak nie zostanie ona ujawniona do wiadomości publicznej. Wola przedsiębiorcy dotycząca zachowania poufności informacji (nieujawnienia do wiadomości publicznej) powinna być rozpoznawalna dla innych osób. Teoretycznie może być ona wyrażona w sposób dorozumiany. Jednakże, dla prawidłowego zabezpieczenia swoich interesów, przedsiębiorca powinien podjąć skonkretyzowane działania w celu zachowania poufności informacji. Działania tego typu zasadniczo powinny przebiegać dwutorowo. Przedsiębiorca winien podjąć niezbędne (1) środki fizyczne (np. monitoring, kontrola dostępu do pomieszczeń, sposób obiegu dokumentów), jak i (2) środki prawne (wewnętrzne procedury, klauzule poufności w umowach, oświadczenia o poufności w środkach komunikacji elektronicznej) w celu zachowania poufności informacji.

Zaznaczyć należy, iż fakt powszechnej znajomości poszczególnych elementów urządzenia objętego tajemnicą przedsiębiorstwa nie musi od razu powodować, że konstrukcja całego urządzenia utraci walor poufności. Na tajemnicę przedsiębiorstwa dotyczącą produkcji określonego urządzenia może składać się wiedza i doświadczenie, które obejmują cały zespół elementów tworzących proces technologiczno – produkcyjny. Tajemnicą przedsiębiorstwa jest w takim wypadku cały proces produkcyjny i okoliczność, że jeden z jego elementów np. konstrukcja urządzenia, jest łatwy do poznania na podstawie informacji powszechnie, nie pozbawia przedsiębiorcy możliwości objęcia całego procesu poufnością.

Co tak naprawdę jest tajemnicą przedsiębiorstwa? Przykład coca-coli

Jak podkreślono już wyżej informacja, aby mogła być traktowana jako tajemnica przedsiębiorstwa musi posiadać wartość gospodarczą. Nie wystarczy jednak samo przekonanie przedsiębiorcy, iż informacja posiada taką wartość. Kwestia ta powinna być oceniana obiektywnie z uwzględnieniem rozmiaru działalności prowadzonej przez przedsiębiorcę. W zakresie ochrony poufności tajemnicy przedsiębiorstwa należy zwrócić szczególną uwagę na regulację w zakresie obowiązku zachowania poufności przez pracowników po ustaniu stosunku pracy. Pracownik ma ustawowy obowiązek do zachowania poufności jedynie przez 3 lata od ustania stosunku pracy. Po tym okresie pracownik bez żadnych negatywnych konsekwencji może ujawnić lub wykorzystać tajemnicę przedsiębiorstwa swojego byłego pracodawcy. Przedsiębiorca nie jest jednak i w tym przypadku bezbronny. 3 letni okres może być umownie modyfikowany przez przedsiębiorców, a obowiązek zachowania poufności przedłużony nawet na czas nieokreślony. Należy przy tym pamiętać, że obowiązek pracownika w zakresie tajemnicy przedsiębiorstwa wygaśnie i tak, jeżeli z innych przyczyn informacja utarci walor poufności lub wartość gospodarczą.

Sztandarowym przykładem tajemnicy przedsiębiorstwa jest receptura znanego na cały świecie napoju coca – cola. Posiada ona status tajemnicy przedsiębiorstwa od 1887 roku do dziś, a dla zachowania poufności podejmowane są specjalne środki bezpieczeństwa (receptura przechowywana jest w sejfie w siedzibie właściciela marki i jest znana wyłącznie kliku osobom). Nie ulega również wątpliwości, że ta receptura posiada znaczną wartość gospodarczą.
W oparciu o przepisy ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przedsiębiorca nie pozostaje bez ochrony w przypadku bezprawnego ujawnienia, przekazania lub wykorzystania tajemnicy przedsiębiorstwa. W takim wypadku przedsiębiorcy przysługuje szereg roszczeń cywilnoprawnych, takich jak możliwość dochodzenia odszkodowania, czy zaniechania niedozwolonych działań przez osobę naruszającą tajemnicę. Ponadto, osoba naruszająca tajemnicę przedsiębiorstwa naraża się na odpowiedzialność karną, jeżeli wyrządzi to znaczną szkodę przedsiębiorcy.

Warto jednak zauważyć, że nawet największe odszkodowanie uzyskane w wyroku sądowym nie zastąpi przedsiębiorcy utraconej przewagi konkurencyjnej i związanych z nią zysków. Z tego względu tak istotne są działania prewencyjne. Stosowne zabezpieczenia fizyczne, polityki bezpieczeństwa i odpowiednie klauzulę poufności mogą uchronić przed ogromnymi stratami. Wydatki poniesione na ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa mogą w konsekwencji okazać się nieocenionymi oszczędnościami.