Podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez pracownikaCoraz częściej zdarza się, że pracodawcy kuszą przyszłych pracowników nie tylko wysoką pensją, ale i różnego rodzaju dodatkami, czy konkretnymi ścieżkami rozwoju w firmie. Jednym ze sposobów zachęcenia kandydatów do pracy jest jasna polityka szkoleniowa obowiązująca u pracodawcy, a co za tym idzie – możliwość dalszej edukacji pracowników przy partycypacji pracodawców. Wprawdzie kodeks pracy wymaga pisemnej umowy o podnoszeniu kwalifikacji zawodowych tylko w przypadku klauzuli lojalnościowej (zobowiązania do pozostania w firmie po szkoleniu), jednak w każdym przypadku, gdy wysyłamy pracownika na szkolenie warto spisać warunki korzystania przez niego z uprawnień przyznanych przez kodeks pracy ( w tym przewidzieć warunki zwrotu kosztów szkolenia).

Kiedy podnoszenie kwalifikacji przez pracownika wiąże się z dodatkowymi uprawnieniami wynikającymi z kodeksu pracy?

Podnoszenie kwalifikacji zawodowych zdefiniowane jest w przepisach Kodeksu Pracy, jako zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności. Należy przy tym pamiętać, że podnoszenie kwalifikacji odbywa się wyłącznie z inicjatywy pracodawcy albo jego za jego zgodą.

Zwrot kosztów szkolenia

Art. 103(5) kodeksu pracy wyróżnia cztery przypadki, w których pracownik jest obowiązany do zwrotu kosztów szkolenia poniesionych przez pracodawcę z tytułu dodatkowych świadczeń, w wysokości proporcjonalnej do okresu zatrudnienia po ukończeniu podnoszenia kwalifikacji zawodowych lub okresu zatrudnienia w czasie ich podnoszenia.

Pierwszy z nich występuje kiedy pracownik jest zobowiązany do zwrotu kosztów szkolenia w wypadku nie podjęcia albo przerwania podnoszenia kwalifikacji zawodowych bez uzasadnionych przyczyn. Drugim przypadkiem obowiązku zwrotu kosztów szkolenia jest sytuacja, kiedy pracodawca rozwiąże stosunek pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika w trakcie podnoszenia kwalifikacji lub po jego ukończeniu, w terminie określonym w umowie jednak nie dłuższym niż trzy lata. Trzecim przypadkiem, kiedy pracodawca może się domagać zwrotu kosztów szkolenia od pracownika, jest rozwiązanie stosunku pracy przez pracownika za wypowiedzeniem w okresie ustalonym umownie (nie dotyczy sytuacji, gdy pracownik rozwiązuje umowę o pracę z powodu mobbingu). Ostatnim przypadkiem jest rozwiązanie przez pracownika umowy o pracę w okresie ustalonym w umowie o szkolenie, bez wypowiedzenia z takich powodów jak: odmowa przeniesienia pracownika do innej pracy w przypadku wydania orzeczenia lekarskiego stwierdzającego szkodliwy wpływ wykonywanej pracy na zdrowie pracownika; naruszenie podstawowych obowiązków przez pracodawcę lub mobbingowanie pracownika. Obowiązek zwrotu kosztów szkolenia powstaje wtedy, gdy pracownik powołuje się na przyczyny wymienione w zdaniu poprzednim, mimo ich faktycznego braku.

Szczególne uprawnienia pracownika podnoszącego kwalifikacje zawodowe

Zgodnie z kodeksem pracy, pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe przysługują szczególne uprawnienia. Jeżeli pracownik zdecyduje się z nich skorzystać zachowuje prawo do wynagrodzenia, pomimo nieobecności w pracy.

Art. 103(1) KP jako dodatkowe uprawnienia wskazuje:

1. Urlop szkoleniowy w wymiarze:

  • 6 dni dla pracownika przystępującego do egzaminu eksternistycznego
  • 6 dni dla pracownika przystępującego do egzaminu maturalnego
  • 6 dni dla pracownika przystępującego do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe
  • 21 dni w ostatnim roku studiów – na przygotowanie pracy dyplomowej oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu dyplomowego.

Często pojawiają się wątpliwości, jakiego rodzaju szkolenie uprawnia pracownika do skorzystania z tych dodatkowych dni urlopu.

I tak w przypadku egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe, należy sięgnąć do ustawy o systemie oświaty. Wskazano w niej, że egzaminem potwierdzającym kwalifikacje zawodowe, jest egzamin po ukończeniu trzyletniej zasadniczej szkoły zawodowej, czteroletnim technikum oraz szkoły policealnej.

Natomiast, przez przygotowanie pracy dyplomowej oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu dyplomowego należy przyjąć definicję wskazaną w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym tj. studia wyższe, którymi są studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia oraz jednolite studia magisterskie i studia trzeciego stopnia, czyli doktoranckie. Jeśli program takich studiów przewidywać będzie obowiązek przygotowania pracy dyplomowej lub egzamin dyplomowy, pracownikowi będącemu studentem lub doktorantem przysługiwać będzie urlop w wymiarze 21 dni.

Jednocześnie, w odniesieniu do studiów podyplomowych, należy zauważyć, że wraz z wejściem w życie w dniu 1 października 2011 nowego Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie tytułów zawodowych nadawanych absolwentom studiów, warunków wydawania oraz niezbędnych elementów dyplomów ukończenia studiów i świadectw ukończenia studiów podyplomowych oraz wzoru suplementu do dyplom (Dz. U. z 2011 r. Nr 196, poz. 1167) , warunkiem wydania świadectwa ukończenia studiów podyplomowych jest uzyskanie określonych w programie kształcenia tych studiów efektów kształcenia i co najmniej 60 punktów ECTS, złożenie egzaminów oraz złożenie pracy końcowej lub egzaminu końcowego, jeżeli przewiduje to program kształcenia studiów podyplomowych. Wobec powyższego, skoro studia podyplomowe kończą się egzaminem końcowym a nie dyplomowym uczestnikom takich studiów nie przysługuje urlop szkoleniowy.

W jaki sposób wyznaczyć termin korzystania z urlopu naukowego? Przedmiotowe urlopy szkoleniowe udzielane są w dniach, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem pracy. Terminy ich wykorzystania ustalają strony stosunku pracy. Urlopy dla pracowników przystępujących do egzaminów powinny być udzielane w okresie bezpośrednio poprzedzającym to zdarzenie. Warto dokładnie określić w umowie o podnoszeniu kwalifikacji zawodowych zarówno to, czy pracownikowi przysługuje urlop szkoleniowy, w jakim wymiarze i kiedy dokładnie pracownik będzie mógł z niego skorzystać.

2. Zwolnienie z całości lub części dnia pracy

Przesłanką zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia jest także udział pracownika w obowiązkowych zajęciach, podczas których realizowane jest podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Poza uczestnictwem w zajęciach obowiązkowych, zwolnienie winno obejmować czas niezbędny na to, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia i uwzględniać odległość pomiędzy miejscem pracy a miejscem szkolenia, środek transportu, którym porusza się pracownik, czy warunki atmosferyczne.

Warunki korzystania z tego uprawnienia także powinny być opisane w umowie o podnoszeniu kwalifikacji zawodowych. W takim przypadku zarówno pracownik, jak i pracodawca mają pełną jasność, kiedy pracownik może wyjść z pracy, i w jakich dniach jest nieobecny. Warto poprosić też pracownika o dostarczenie planu zajęć z góry – przed rozpoczęciem danego semestru nauki.

3. Inne uprawnienia

Pracodawca jest zobowiązany zapewnić pracownikowi możliwość skorzystania z ww. uprawnień. Jednak zgodnie z art. 103(3) kodeksu pracy, pracodawca może także przyznać pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe także inne dodatkowe świadczenia: pokryć opłaty za przejazd, podręczniki, czy zakwaterowanie. W przypadku przyznania dodatkowych świadczeń, powinniśmy umieścić stosowną wzmiankę w umowie o podnoszeniu kwalifikacji zawodowych, aby w późniejszym okresie uniknąć sporów, co do zakresu oraz sposobu ich wykorzystania przez pracownika.

Ponadto, pracownikowi, który podnosi swoje kwalifikacje na innych zasadach niż określone w art. 103(1) – 103(5) (czyli bez skierowania na szkolenie przez pracodawcę) mogą być przyznane takie uprawnienia, jak zwolnienie z całości lub części dnia pracy bez zachowania prawa do wynagrodzenia, czy urlop bezpłatny. Wymiar tych uprawnień ustala się w porozumieniu zawartym między pracodawcą i pracownikiem.