Prawo autorskie do programów komputerowychWiększość programów komputerowych tworzonych we współczesnym świecie nie powstaje z własnej inicjatywy programistów amatorów, lecz jest wytwarzana w ramach zorganizowanej pracy programistów zatrudnionych w spółkach i koncernach. Skoro coraz więcej koncernów przenosi swoje centra informatyczne do Polski, warto pochylić się nad regulacjami prawa autorskiego pod kątem tworzenia programów komputerowych przez pracowników.

Twórczość etatowa w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Na wstępie określenia wymaga pojęcie utworu pracowniczego, czyli utworu stworzonego przez pracownika w ramach jego obowiązków pracowniczych. „Twórczość etatowa” powstaje więc w toku normalnej pracy, a jej wykonanie wpisane jest w zakres zadań danego pracownika. Dla utworu pracowniczego w rozumieniu art. 12 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, przewidziane zostały szczególne reguły nabycia autorskich praw majątkowych przez pracodawcę poprzez tzw. „przyjęcie utworu”. Jednak ww. zasada nie obowiązuje „jeżeli ustawa lub umowa o pracę stanowią inaczej”, a ma to miejsce przy pracowniczych utworach naukowych (art. 14 Ustawy) oraz programach komputerowych (art. 74 ust. 3 Ustawy). Prawo autorskie w art. 74 ust. 3 Ustawy reguluje w sposób odrębny kwestię autorskich praw majątkowych do programu stworzonego przez pracownika w ramach wykonywania stosunku pracy. Dlatego w przypadku programów komputerowych, prawa majątkowe do programu komputerowego stworzonego przez pracownika w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy przysługują zasadniczo pracodawcy, o ile umowa nie stanowi inaczej.Tak więc inaczej będzie regulowana kwestia przysługiwania autorskich praw majątkowych, w przypadku wykonania programu komputerowego przez programistę – pracownika, a inaczej w przypadku programisty – freelancera. Z tym ostatnim konieczne jest odrębne uregulowanie kwestii praw autorskich w umowie przenoszącej autorskie prawa majątkowe lub umowie licencyjnej. Z uwagi na fakt, iż zarówno art. 12 jak i 74 ust. 3 Ustawy mają charakter przepisów dyspozytywnych (tzn. że mogą być zmienione umownie wolą stron) a np. zastosowanie podwyższonych 50% kosztów uzyskania przychodu wymaga przekazania przez pracownika majątkowych praw autorskich pracodawcy, optymalnym rozwiązaniem jest umowne wyłączenie stosowania art. 12 i 74 ust. 3 Ustawy pomiędzy stronami i uregulowanie kwestii autorskich praw majątkowych w umowie o pracę lub załączniku do niej.

Stworzenie programu poza wykonywaniem obowiązków pracowniczych

Na uwagę zasługuje fakt, że działaniem twórczym nie jest działanie wykonywane poza obowiązkami pracowniczymi. Jeśli więc programista stworzył program komputerowy „przy okazji” wykonywania pracy lub poza godzinami pracy, a opracowanie tego programu nie było objęte jego obowiązkami służbowymi (np. stworzenie gry komputerowej), wtedy to pracownik nabędzie autorskie prawa majątkowe, natomiast z perspektywy pracodawcy działanie pracownika nie będzie miało twórczego charakteru. Możliwe jest jednak nabycie autorskich praw majątkowych do tak powstałych programów na podstawie odrębnej umowy przenoszącej majątkowe prawa autorskie lub udzielenie licencji. Jeżeli program powstał poza zwykłymi godzinami pracy, ale był objęty obowiązkami pracowniczymi (praca w godzinach nadliczbowych), to powyższe działanie ma charakter twórczy i pracodawca zasadniczo nabywa autorskie prawo majątkowe do tak powstałych programów na podstawie art. 74 ust. 3 Ustawy.

Sytuacja programisty freelancera

Zupełnie inna jest sytuacja, w przypadku utworu wykonanego przez freelancera. W takim przypadku zleceniodawca lub inny podmiot zamawiający dzieło u programisty (freelancera) zatrudnionego na podstawie umowy cywilnoprawnej może nabyć prawa autorskie do utworu na podstawie umowy przenoszącej te prawa. Jednak przeniesienie praw do takiego utworu nie zachodzi w sposób automatyczny przez samo zatrudnienie na podstawie ww. umowy (zlecenia, współpracy, czy umowy o dzieło).

Uregulowanie praw autorskich w umowie o pracę

Rekomendowanym rozwiązaniem jest dokładnie określić w treści umowy o pracę obowiązki pracownicze i doprecyzować, które z nich wiążą się  z utworzeniem programu komputerowego (aplikacji, czy kodu) . Postanowienie w powyższej kwestii może być sformułowane np. w: opisie stanowiska pracy, załączniku do umowy o pracę, czy w odpowiednich przepisach wewnątrzzakładowego prawa pracy np. regulaminu pracy.

Bibliografia:

  1. Por. A. Nowicka, System prawa prywatnego. Prawo autorskie, t. 13, red. J.Barta, Warszawa 2007, s. 91.
  2. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 83 ze zm. późń.), zwana dalej „Ustawą”.
  3. Podobnie SN w wyroku z dnia 9.01.2001 r., I PKN 493/00, OSNP APiUS 2002, nr 17, poz. 407.