Pracodawcy zatrudniając cudzoziemców z wysokimi kwalifikacjami spoza obszaru Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego, powinni szczególną uwagę zwrócić na instytucję tzw. niebieskiej karty. Niebieska karta, czyli zezwolenie na pobyt czasowy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji uregulowana jest w rozdziale III ustawy o cudzoziemcach z dnia 12 grudnia 2013 roku (Dz.U. z 2013 r. poz. 1650) (dalej jako „Ustawa o cudzoziemcach”). Przepisy te stanowią implementację dyrektywy Rady 2009/50/WE z 25 maja 2009 r. w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu podjęcia pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji.

Przesłanki uzyskania niebieskiej karty przez cudzoziemca

Aby cudzoziemiec otrzymał niebieską kartę muszą być spełnione łącznie następujące przesłanki:

  1. wykonywanie pracy na rzecz lub pod kierownictwem innej osoby przez okres min. 1 roku
    Ustawa nie wymaga, aby cudzoziemiec był zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Zainteresowane strony mogą więc zawrzeć zarówno umowę o pracę, jak i umowę o pracę nakładczą lub umowę cywilnoprawną, jeśli na tej podstawie cudzoziemiec wykonuje pracę, świadczy usługi lub pozostaje w stosunku służbowych. Należy pamiętać, aby niezależnie od wybranej formy stosunku prawnego, umowa była zawarta na okres przynajmniej jednego roku.
  2. formalne kwalifikacje i spełnianie innych warunków w przypadku wykonywania pracy w zawodzie regulowanym
    Pojęcie zawodu regulowanego należy rozumieć zgodnie z brzmieniem art. 5 pkt 4 ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej, który stanowi, że zawód regulowany oznacza zespół czynności zawodowych, których wykonywanie jest uzależnione od posiadania określonych w przepisach regulacyjnych formalnych kwalifikacji niezbędnych do wykonywania tych czynności zawodowych oraz, o ile jest to wymagane, od spełnienia innych warunków określonych w tych przepisach.
  3. wyższe kwalifikacje zawodowe
    Zgodnie z art. 3 pkt 25 Ustawy o cudzoziemcach pod pojęciem wyższych kwalifikacji rozumie się (1) kwalifikacje uzyskane w wyniku ukończenia studiów wyższych albo (2) co najmniej pięcioletnie doświadczenie zawodowe na poziomie porównywalnym z poziomem kwalifikacji uzyskanych w wyniku ukończenia studiów wyższych, niezbędne do wykonywania pracy określonej w umowie lub w ofercie pracy w rozumieniu kodeksu cywilnego.
  4. ubezpieczenie zdrowotne
    Przed wydaniem niebieskiej karty, wojewoda sprawdza także, czy obcokrajowiec posiada ubezpieczenie zdrowotne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych lub ma potwierdzenie pokrycia przez ubezpieczyciela kosztów leczenia na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.
  5.  zgoda właściwego organu
    Cudzoziemiec powinien także posiadać zgodę właściwego organu na zajmowanie określonego stanowiska, wykonywanie zawodu lub prowadzenie innej działalności, jeśli obowiązek uzyskania takiej zgody przed zawarciem umowy wynika z odrębnych przepisów. Obowiązek uzyskania takiej zgody dotyczy przykładowo pierwszego składu zarządu banku (art. 34 ust.1 ustawy prawo bankowe).
  6. brak możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych na lokalnym rynku pracy
    W przypadku składania wniosku o udzielnie niebieskiej karty wnioskodawcą jest sam pracownik. Wymagana jest jednak pewna współpraca z przyszłym pracodawcą. Podmiot powierzający pracę musi bowiem uzyskać informację właściwego miejscowo starosty o braku możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych pracodawcy na podstawie rejestrów bezrobotnych i poszukujących pracy lub negatywnego wyniku rekrutacji organizowanej dla pracodawcy. Jest to tzw. test rynku pracy. Z inicjatywą przeprowadzenia takiego testu powinien wystąpić sam pracodawca. W niektórych przypadkach nie jest jednak konieczne przeprowadzenie takiego testu. Wyjątki znajdują się w art. 129 ustawy o cudzoziemcach i obejmują one m.in. zawody, które znajdują się w wykazie sporządzanym przez wojewodę (wykaz zawodów deficytowych).
    Warunkiem wydania niebieskiej karty jest pozytywny wynik testu rynku pracy, który wnioskodawca załącza do wniosku.
  7. minimalne wynagrodzenie brutto
    Wynagrodzenie, które ma otrzymywać cudzoziemiec nie może być niższe od określonego w rozporządzeniu ministra spraw wewnętrznych z 22 października 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia wymaganego do udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji (dalej jako „Rozporządzenie”). Od 20 listopada 2015 roku wynosi ono 5 675, 19 zł brutto. Wynagrodzenie należy wskazać w umowie, którą cudzoziemiec załącza do wniosku o wydanie niebieskiej karty. Należy podkreślić, że wysokość wynagrodzenia dotyczy każdego stosunku zatrudnienia niezależnie od rodzaju zawartej umowy.
  8. posiadanie zapewnionego miejsca zamieszkania w Polsce
    Jednym z warunków uzyskania Niebieskiej Karty jest posiadanie zapewnionego miejsca zamieszkania w Polsce. Takim dokumentem może być np. potwierdzenie zameldowania, rezerwacja hotelowa lub umowa najmu mieszkania

Korzyści z niebieskiej karty

Najważniejszą korzyścią dla cudzoziemca posiadającego niebieską kartę jest możliwość zmiany pracy po dwóch latach pobytu. Zmiana pracodawcy lub wynagrodzenia następuje wówczas bez konieczności występowania o nowe zezwolenie na pobyt/pracę. Jedynym obowiązkiem związanym ze zmianą pracy jest obowiązek pisemnego powiadomienia wojewody o zmianie pracy w ciągu 15 dni roboczych.

Należy jednak pamiętać, że w okresie pierwszych 2 lat pobytu cudzoziemca na podstawie niebieskiej karty, cudzoziemiec nie może (1) rozpocząć wykonywania pracy u innego podmiotu niż określony w zezwoleniu, (2) zmienić stanowiska, na którym jest zatrudniony, (3) otrzymywać wynagrodzenia niższego niż określone w zezwoleniu bez zmiany otrzymanego zezwolenia. Jeśli więc zaistnieje jedna z trzech wyżej wymienionych sytuacji, cudzoziemiec jest zobowiązany wystąpić do wojewody właściwego ze względu na miejsce aktualnego pobytu cudzoziemca o zmianę otrzymanego zezwolenia.

Warunki zatrudnienia

Chociaż ustawodawca nie wymaga, aby cudzoziemiec był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, określił minimalną kwotę wynagrodzenia, jaka przysługuje cudzoziemcowi za wykonywana pracę niezależnie od podstawy prawnej jej świadczenia. Wynagrodzenie nie powinno ulec zmianie w trakcie trwania umowy, gdyż wiąże się to z koniecznością wystąpienia o zmianę zezwolenia.