Nowelizacja KPC

Zapowiadana od dłuższego czasu nowelizacja procedury cywilnej stała się faktem. Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw została podpisana przez Prezydenta 24 lipca 2019 r., a cześć zmian weszła w życie już 21 sierpnia!

Założeniem Ustawodawcy do wprowadzenia zmian było przyspieszenie i usprawnienie procesu cywilnego. Praktyka jednak pokaże czy cele te będą możliwe do osiągnięcia wyłącznie na skutek zmiany przepisów prawa.
Poniżej zwracamy uwagę na najistotniejsze, w naszej ocenie, zmiany wprowadzone przez nowelizację:

Od kiedy obowiązują znowelizowane przepisy?

Podstawowy termin wejścia w życie zmian wynosi trzy miesiące od dnia jej ogłoszenia, tj. od dnia 7 listopada 2019 r.

Część znowelizowanych przepisów, głównie w zakresie zmian w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, obowiązuje już od dnia 21 sierpnia 2019 r.

Ponadto zmiany wprowadzone w postępowaniach elektronicznych zaczną obowiązywać po 6 miesiącach, zaś zmiana art. 5 Kodeksu postępowania cywilnego (KPC), dotycząca niezbędnych pouczeń udzielanych stronom niezastępowanym przez profesjonalnych pełnomocników oraz związana z tym delegacja ustawowa dla Ministra Sprawiedliwości w zakresie określenia wzorów udzielanych pouczeń, będzie obowiązywać po 12 miesiącach od dnia jej ogłoszenia.

Zmiany w procedurze cywilnej od 21 sierpnia 2019 r.

1) Termin na złożenie wniosku o podjęcie postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron został skrócony do 6 miesięcy.
2) Termin na złożenie wniosku o podjęcie postępowania z przyczyn określonych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6 KPC został skrócony do 3 miesięcy.
3) Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności, jeżeli roszczenie jest przedawnione. Wierzyciel musi wykazać dokumentem przerwanie biegu przedawnienia, aby jego wniosek nie został oddalony.
4) Komornik (inny organ egzekucyjny) odmawia wszczęcia egzekucji, jeżeli z treści tytułu wykonawczego wynika, że roszczenie uległo przedawnieniu. Wierzyciel musi wykazać dokumentem przerwanie biegu przedawnienia, aby jego wniosek nie został oddalony.

Zmiany w opłatach sądowych od 21 sierpnia 2019 r.

1) Wprowadzono stałe opłaty sądowe w sprawach majątkowych do 20.000 zł (art. 13 ust. 1 pkt 1-7 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Przy sprawach majątkowych przekraczających 20.000 zł pozostała opłata stosunkowa 5 %, jednakże maksymalna opłata sądowa została zwiększona do 200.000 zł. Jednocześnie zostały uchylone przepisy dotyczące opłat w postępowaniu uproszczonym.
2) Opłata sądowa od wniosku o zawezwanie do próby ugodowej uległa zmianie i obecnie wynosi 1/5 opłaty od pozwu.
3) Wniosek o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem będzie podlegał opłacie stałej w wysokości 100 zł. Opłata taka będzie zaliczona na poczet opłaty od środka zaskarżenia.
4) Strony postępowania będą ponosiły koszty doręczenia przez komornika oraz koszty doręczeń za granicę.
5) zmieniono zasady ponoszenia opłat sądowych w sprawach o ochronę praw autorskich i własności intelektualnej oraz o zapobieganie oraz zwalczanie nieuczciwej konkurencji.
6) zmieniono nieznacznie zasady ponoszenia opłat sądowych w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych
7) Podniesiono do 5000 zł opłatę m. in. w sprawach o uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwały wspólników (walnego zgromadzenia), wyłączenie wspólnika, rozwiązanie spółki.
8) Opłata sądowa od wniosku o zabezpieczenie roszczeń pieniężnych przed wszczęciem postępowania została zmieniona i obecnie wynosi 1/4 opłaty sądowej. Opłata od takiego wniosku jest następnie zaliczana na poczet opłaty sądowej od pisma wszczynającego, jeżeli zostanie ono wniesione w przewidzianym terminie.
9) Zmianie uległy opłaty kancelaryjne. Obecnie pobiera się opłatę 20 zł za każde rozpoczęte 10 stron. Jednakże nie pobiera się opłaty od pierwszego wniosku o wydanie na podstawie akt odpisu orzeczenia z klauzulą wykonalności, jeżeli złożyła go strona, która wszczęła postępowanie.
10) Zmianie uległy zasady zwolnienia od kosztów sądowy osoby prawnej (jednostki organizacyjnej). Spółka handlowa będzie musiała dodatkowo wykazać, że jej wspólnicy (akcjonariusze) nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie jej pożyczki w celu uiszczenia kosztów sądowych.

Zmiany w procedurze cywilnej od 7 listopada 2019 r.

Posiedzenie przygotowawcze i plan rozprawy
1) Wprowadzono posiedzenie przygotowawcze, w którym udział stron i ich pełnomocników będzie obowiązkowy. W sprawach rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym zasadniczo nie będzie przeprowadzane postępowania przygotowawcze. W innych sprawach brak przeprowadzenia posiedzenia przygotowawczego ma być wyjątkiem.
2) Na posiedzeniu przygotowawczym będzie sporządzony plan rozprawy, jeżeli nie uda się rozstrzygnąć sporu. Plan rozprawy zawiera rozstrzygnięcie co do wniosków dowodowych stron oraz może zawierać m. in. określenie żądań stron, spornych faktów, termin posiedzeń i czynności, kolejność przeprowadzania dowodów, czy termin zamknięcia rozprawy i ogłoszenia wyroku. Doręczenie planu rozprawy zastępuje zawiadomienie o terminach posiedzeń i innych czynności.
3) Przytaczanie twierdzeń i dowodów będzie możliwe jedynie do zatwierdzenia planu rozprawy. Zgłaszanie twierdzeń i dowodów na dalszym etapie zasadniczo nie będzie możliwe.
4) Złożenie odpowiedzi na pozew będzie obowiązkowe. Brak złożenia odpowiedzi na pozew w terminie może skutkować wydaniem wyroku zaocznego.

Ograniczenia w zakresie zarzutu potrącenia
1) Zasadniczo podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pochodząca z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda. Inna wierzytelność może być podstawą zarzutu potrącenia jedynie gdy: (1) jest niesporna, (2) jest uprawdopodobniona dokumentem, który nie pochodzi wyłącznie od pozwanego.
2) Termin na podniesienie zarzutu potrącenia został ograniczony. Zarzut ten będzie mógł być podniesiony jedynie przy wdaniu się spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wierzytelność stała się wymagalna.
3) Zarzut potrącenia może być podniesiony tylko w piśmie procesowym. Zarzut potrącenia musi spełniać wymogi formalne dla pozwu, z wyjątkiem opłaty.

Doręczanie pism wszczynający postępowanie przez komornika
1) W sporach z osobami fizycznymi konieczne będzie doręczanie pism wszczynających postępowanie (np. pozwu) za pośrednictwem komornika, jeżeli takie pismo nie zostanie odebrane po podwójnym awizowaniu.
2) Powód będzie miał 2 miesiące od otrzymania zobowiązaniu sądu na: (1) złożenie potwierdzenia, że pismo zostało doręczone przez komornika (2) wskazanie aktualnego adresu pozwanego, (2) przedstawienie dowodu, że pozwany przebywa pod adresem wskazanym w pozwie.
3) Koszt doręczenia pisma przez komornika będzie wynosił 60 zł od jednego adresu wskazanego we wniosku.
4) W przypadku braku wykonania zobowiązania sądu, postępowanie będzie zawieszone. Umorzenie postępowania nastąpi po upływie 3 miesięcy od zawieszenia, chyba że zostanie złożony wniosek o podjęcie postępowania.

Zmiany w postępowaniu dowodowym
1) Wprowadzono możliwość składania zeznań na piśmie przez świadków, po wydaniu postanowienia sądu w tym zakresie.
2) Możliwe będzie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sporządzonej w innym postępowaniu.
3) W postępowaniu uproszczonym możliwe będzie zasięgnięcie opinii świadka jako biegłego.
4) Wniosek w pozwie o przedstawienia dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich będzie musiał zawierać uprawdopodobnienie, że strona sama nie mogła ich uzyskać.


Postępowanie w sprawach gospodarczych
1) Przywrócone zostało odrębne postępowanie w sprawach gospodarczych. Katalog spraw gospodarczych został wskazany art. 458(2) Kodeksu Postępowania Cywilnego.
2) Powód oraz pozwany będą mieli obowiązek powołać wszystkie twierdzenia i dowody w pozwie i odpowiedzi na pozew. Powoływanie dalszych twierdzeń i dowodów będzie możliwe tylko w wyjątkowych sytuacjach, a dodatkowo będzie obwarowane terminem 2 tygodni od powstania możliwości / potrzeby ich powołania.
3) Strona, która nie jest przedsiębiorą oraz przedsiębiorca będący osobą fizyczną, będzie mogła wnosić o rozpoznanie sprawy na zasadach ogólnych, z pominięciem przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych.
4) Zmiana powództwa, wstąpienie w miejsce powoda lub pozwanego oraz powództwo wzajemne nie będą dopuszczalne.
5) Możliwe będzie zawarcie umowy dowodowej o wyłączenie określonych dowodów w postępowaniu w sprawie ze stosunku prawnego powstałego na podstawie umowy.
6) Podstawowymi środkami dowodowymi będą dowody na piśmie. Dowody ze świadków będą dopuszczane, gdy pozostaną niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.
7) Wyrok wydany w postępowaniu w sprawach gospodarczych będzie stanowił tytuł do zabezpieczenia na takim samych zasadach jak nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym.

Pozostałe istotne zmiany w procedurze cywilnej
1) Wprowadzono instytucję nadużycia prawa procesowego, która może wiązać się z niekorzystnymi skutkami dla strony (np. podwyższone koszty procesu lub nałożenie grzywny).
2) Przepisy o właściwości przemiennej sądu nie będą znajdowały zastosowania w sprawach przeciwko konsumentom.
3) Od zasądzonych kosztów procesu będą naliczane odsetki ustawowe za opóźnienie.